X
تبلیغات
"قابی برای نوشتن" - درس یازدهم:زمین تغییر می کند

درس یازدهم: روی زمین تغییر می کند

 

راهنمای  تدریس  علوم  پایه  دوم   ابتدایی"

درس یازدهم: روی زمین تغییر می کند

درس در یک نگاه:

در این درس دانش آموزان ضمن انجام فعالیت های مختلف وبه کار بردن مهارت های لازم با برخی از تغییراتی که آب باران و آب های جاری در سطح زمین ایجاد می کنند ونیز تا حدودی با نقش آب در تشکیل دره های کوچک وبزرگ آشنا می شوند. هم چنین به تاثیر باد در تغییر سطح زمین و ایجاد تپه های ماسه های پی میبرند. این درس دانش آموزان را با اهمیت خاک برای کشاورزی و راه های حفاظت از خاک نیز آشنا می کند.

آنچه دانش آموزان در مورد تغییرات زمین می دانند:

سال اول: سنگ ها وخاک ها گوناگون اند.سرعت نفوذ آب در خاک های نرم وسفت متفاوت است.

هدف ها : انتظار می رود که در فرایند آموزش این درس،هر دانش آموز به هدف های زیر برسد:

دانستنی ها ومهارت ها :

1- اثر شیب وجنبش خاک را در میزان  فرسایش زمین بر اثر جریان آب از طریق انجام فعالیت های مناسب مشاهده کند.

2- درباره ی تغییراتی که آب وباد بر روی زمین ایجاد می کند اطلاعات جمع آوری کند و درباره ی حاصل مشاهدات و تجربیات خود با هم کلاس ها گفت و گو کند.

نگرش ها :

1- با گروه همکاری کند. 

2- نکات بهداشتی را رعایت کند.

 

به طور کلی تغییرات سطح زمین نتیجه عمل متقابل دو دسته از فرایند هایی است،که در درون و بیرون زمین فعالند. تمام فعالیت هایی را که منجر به حرکت یا تغییرات فیزیکی وشیمیایی سنگ ها در درون زمین می شود،فرایند های درونی می گویند. انرژی لازم برای انجام فرایند های درونی می گویند. انرژی لازم برای انجام فرایند های درونی، گرمای در دل نهفته زمین است این فرایند ها مانند زلزله،آتشفشان،کوهزایی و .... سبب تغییراتی در روی زمین می شوند، زیرا همواره با بالا آمدن سطح زمین همراهند.

از سویی دیگر فرایند های بیرونی در جهت مخالفت فرایند های درونی عمل می کند.این فرایند ها،بخش های بالا آمده سطح زمین را تخریب می کنند و مواد حاصل را در فرورفتگی زمین ته نشین می سازند.انرژی لازم برای انجام فرایند های بیرونی از خورشید تامین می شود. فرایند های بیرونی می کوشند که بلندی ها و بخشهای بالا آمده را بفرساید و گودی های زمین را پر کنند. بنابراین هدف آن ها،برخلاف فرایند های درونی هموار کردن سطح زمین است. از این رو زمین شناسان این تغییرات را مخرب می نامند.اگر فرایند های بیرونی، تنها فرایندهای فعال در سطح زمین بودند، در گذشته های دور زمین را به سطحی هموار تبدیل می کردند به طوری که تمام سطح زمین به وسیله آب پوشیده می شد.اما در واقع زمین هنوز سیاره ای پویا و فعال است و کشمکش خستگی ناپذیری بین فرایند های درونی و بیرونی همچنان ادامه دارد.آب های جاری مهم ترین عامل فرسایش و تغییر سطح زمین اند.این آب ها به صورت باران وبرف به سطح زمین می رسند و در سرازیری ها جریان می یابند. جریان های آب را به نام های مختلفی مانند حوی،نهر و رود می نامند،ولی هیچ معیاری وجود ندارد که بتوان گفت تا چه اندازه آب را باید مثلا رود نامید.آب های جاری سه نوع عمل تخریب،حمل ونقل و رسوب گذاری در قسمت های مختلف مسیر خود انجام می دهند.در عمل تخریب بستر آب های جاری در جهت قائم وپهلو ها حفر می شود. مقدار تخریب به انرژی آب بستگی دارد،که خود انرژی بستگی به حجم و مقدار گل آلودگی آب و از همه مهم تر به سرعت آب دارد. ایجاد دره یکی از اعمال تخریبی آب های جاری است. در زمین های نرم ویا آب و هوای مرطوب دره هایی باز ک همقطع عرضی آن ها به شکل V است، به وچود می آید. ولی در زمین های سخت و آب وهوای خشک مقطع عرضی دره ها به شکل U است.دره ها در جاهایی که شیب زیاد است،معمولا تنگ وباریک و هرچه به دشت ها وجلگه ها ویا به نزدیک دریا می رسند، سرعت آب آن هاکم تر و در عوض عرض بستر آن ها زیاد تر می شود در مسیر رود ها وقتی از زمین سخت وارد زمین های نرم می شوند،به علت فرسایش و تخریب نامساوی بستر، آبشار به وجود می آید. در عمل حمل آب های جاری مواد را به سه صورت محلول، معلق و حرکت در نزدیک بستر به یکی از صورت های جهیدن،غلتیدن،لغزیدن جابه جا می کنند. مواد حمل شده توسط رود معمولا صاف و گرد و بدون زاویه هستند. در عمل رسوبگذاری،آب های جاری زمانی که  سرعت خود را از دست می دهند( وارددریا شوند،یا از کوه وارد دشت شوند)موادی را که همراه خود دارند،رسوب می دهند بدین ترتیب موادی را که از بلندی ها کنده بودند در مناطق پست و گود ته نشین می کنند.نتیجه این کار ها آن است که سطح قاره ها بیش تر به سطح دریا نزدیک می شود وبه اصطلاح سطح زمین مسطح می گردد. باد عاملی است که در تغییرات سطح زمین تاثیری به سزا دارد. چون مسلما جایی در روی زمین وجود ندارد، که در آن جا باد نوزد، فعالیت این عامل تغییر دهنده،گسترشی وسیع دارد. اثرباد به ویژه در صحرا، از تاثیر آن در سایر مناطق بیش تر است، زیرا اولا تغییرات سریع دمای هوا موجب تشکیل بادهای قوی دائمی می شود،ثانیا نبودن موانع طبیعی و پوشش های گیاهی وزش باد را در صحرا آزادتر و آسان تر می کند. باد در بیابان های صاف تقریبا در تمام سال می وزد و آنگاه به صورت طوفان های شدیددرآید تاثیرش چندین برابر می شود.باد به سبب جا به جا کردن مواد،ایجاد خراش و ساییدگی در سنگ ها، پدید آوردن تپه های ماسه ای و تشکیل رسوبات بادی پیوسته سطح زمین را تغییر میدهد. باد مواد موجود در سطح زمین را از جایی بر میدارد و در جایی دیگر انباشت میکند.بنابراین موادی مانند ماسه و رس که در نواحی خشک به وسیله ی گیاهان محافظت نمی شوند،توسط باد به آسانی جابه جا می شوند. باد در مناطق خشک، سبب از دست رفتن قابلیت کشت زمین های زراعتی می شود،زیرا با جابه جاکردن قشر سطحی و حاصلخیزخاک، این گونه زمین ها را غیر قابل استفاده می کند.

فرسایش خاک: باد وباران،اغلب مقداری از خاک های مناطق مختلف را با خود حمل می کنند و در نتیجه، فرسایش خاک پیش می آید. در مملکت ما مسئله فرسایش خاک اهمیت زیادی دارد،زیرا هر ساله هزاران هکتار خاک به همین علت از حاصلخیزی وقابل کشت بودن می افتد. آنچه که به ویژه از دست می رودوبرای کشاورز مهم است،گیا خاک وموادآلی خاک است. جانشین شدن این مواد تقریبا دیگر عملی نیست،زیرا انجام این کار به قرنها وقت نیاز دارد.

علت فرسایش خاک: یکی از عوامل اساس فرسایش خاک،انسان است،چون پوشش گیاهی خاک را (از درخت گرفته تا بوته ها)ازمیان می برد. وجود این پوشش در روی زمین از فرسایش خاک جلوگیری می کند،زیرا :

1-     پوشش گیاهی سبب می شود که جلو ضربات قطره های باران گرفته شود وخاک شسته نشود، دراین حال،آبی که از بارندگی حاصل می شود، سرعت لازم برای حمل مواد را در سرازیری پیدا نمی کند.

2-     گیاخاک مانند اسفنجی پر حفره،آب را در خود نگه می دارد.

3-     شبکه ی ریشه ی گیاهان محکم به هم بافته می شود و ذرات خاک را متصل به هم نگه می دارد.

در غیر این صورت،در مناطق مرطوب آب باران و در مناطق خشک،باد ذرات خاک را جابه جا می کند.آب باران یا با ایجاد جوی های کم وبیش عمیق ویا شست و شوی سطحی سبب فرسایش خاک می شود. در شست وشوی ورقه ای،لایه ای خاک به طور یکنواخت از تمامی سطح منطقه برداشته می شود.این کار به هنگام بارندگی صورت می گیردوچنان کند است که کم تر می توان متوجه آن شد. طرز جلوگیری از این نوع فرسایش، کشت های ردیفی و تپه ای وتناوب کشت وغیره است.

 

تایپ : افشین پاآهو

منبع : راهنمای معلم علوم پایه دوم

 

نوشته شده توسط افشین پا آ هو در 19:28 |  لینک ثابت   • 
 
بسم الله الرحمن الرحیم

افشین پاآهو آموزگار و کارشناس ارشد برنامه ریزی آموزشی از دانشگاه سراسری تهران مدرس دانشگاه و دوره های(پایه ششم) ضمن خدمت فرهنگیان اهل شهرستان پارساباد مغان ورودتان را به وبلاگ ارج می نهد