X
تبلیغات
"قابی برای نوشتن" - علوم تجربی سوم (درس دوم)

علوم پایه سوم ابتدایی

 

درس دوم : جانوران مهره دار

درس در يك نگاه:

در فرآيند اين درس، دانش آموزان با جانوران مهره دار آشنا مي شوند و آن ها را در 5 گروه اصلي طبقه بندي مي كنند و از طريق مشاهده، مقايسه و جمع آوري اطلاعات، به ويژگي ها و خاصه هاي مهم هر گروه پي مي برند. در اين درس سعي مي شود نگرش مثبت دانش آموزان نسبت به حفاظت از جانوران تقويت شود و آنان به دقت در مشاهده ي دنياي جانوران ترغيب شوند.

آن چه دانش آموزان در مورد «جانوران» مي دانند:

سال اول: جانوران حركت مي كنند، غذا مي خورند و تنفس مي كنند. بسياري از جانوران براي انسان فايده دارند.

سال دوم: جانوران در زيستگاه هاي مختلف مثل جنگل، بيابان، شهر و روستا زندگي مي كنند. پوشش بدن جانوران متفاوت است.

هدف ها: انتظار مي رود در فرآيند آموزش اين درس هر دانش آموز به هدف هاي زير برسد:

مهارت ها و دانستني ها:

1- با مشاهده ي جانوران و مقايسه ي ويژگي هايشان، آن ها را به دو گروه مهره دار و بي مهره طبقه بندي كند.

2- با مشاهده ي بدن مهره داران ،‌نتيجه بگيرد كه مهره داران در بدن خود اسكلتي استخواني دارند.

3- از طريق مشاهده ي جانوران مختلف (مثل ماهي ، قورباغه) در مورد آن ها اطلاعات جمع آوري كند.

4- با مشاهده و مقايسه ي شكل منقار پرندگان،‌نوع تغذيه ي آن ها را مقايسه نمايد و در اين باره مثال بزند.

5- با استفاده از اطلاعاتي كه جمع آوري مي كند، جانوران مهره دار را به پنج گروه طبقه بندي كند و براي آن ها مثال بزند.

6- با مشاهده ي پاي جانوران، نوع حركت جانور را پيش بيني كند.

7- با مشاهده ي دقيق بدن جانوران مهره دار در مورد اسكلت بدن آن ها و قسمت هاي مهم اسكلت اطلاعاتي جمع آوري كند.

نگرش ها:

1- به مطالعه و مشاهده ي جانوران و رفتار آن ها علاقه مند شود.

2- سعي كند از جانوران و موجودات زنده اي كه به انسان آسيب نمي رسانند، حمايت كند.

دانستني ها براي معلم

مهره داران:

مهره داران جانوراني هستند كه ستون مهره دارند. در تمام مهره داران، ستون مهره ها و ساير استخوان هاي اسكلت دنده ها و جمجمه از اندام هاي بدن محافظت مي كنند. اسكلت داربست سختي است كه بخش هاي نرم بدن جانور را نگه مي دارد. تعداد انواع بي مهرگان (جانوران بدون ستون مهره) از مهره داران بسيار زيادتر است، اما تقريباً همه مهره داران از بي مهرگان بزرگ تر و پيچيده تراند.

1- ماهي ها: ماهي ها جانوراني هستند كه ستون مهره و آبشش دارند. همه ي آن ها در آب زندگي مي كنند. ماهي ها خونسرد هستند و در بيش تر موارد، ماهي ماده تعداد بسيار زيادي تخم مي گذارد كه معمولاً از آن ها مواظبت نمي كند. وقتي ماهي ها شنا مي كنند، از ماهيچه هاي قوي پر پيچ و خمشان استفاده مي كنند و بدن ها و دم هايشان را به اين طرف و آن طرف حركت مي دهند. فقط تعداد كمي از آن ها باله هايشان را مانند پارو تكان مي دهند و باله ها عموماً براي حفظ تعادل ، ثابت ماندن و از حركت ايستادن به كار مي روند. هر باله اي ماهي از تعداد زيادي تيغك استخواني تشكيل شده كه با پوست ظريفي پوشيده شده است.

بيش تر گونه هاي ماهي به كمك كيسه هاي شنا در آب شناور مي مانند. اين كيسه ها پر از هواست و مانند جليقه ي نجات داخلي عمل مي كنند كه ماهي را روي آب نگه مي دارد. به يك ماهي قرمز در تنگ نگاه كنيد، اين ماهي حتي وقتي كه كاملاً بي حركت است،‌در آب فرو نمي رود. بدن بيش تر ماهي ها، از فلس (پولك) پوشيده شده است. فلس ها صفحه هاي بسيار كوچك استخواني هستند. پوست ماهي، لعابي پس مي دهد كه از لابه لاي پولك ها نفوذ مي كند و بدن ماهي را مي پوشاند. اين لعاب  شنا كردن ماهي را در آب آسان تر مي كند و همچنين ماهي را از آزار انگل هاي بسيار ريز داخل آب محافظت مي كند.

دوزيستان: دوزيستان جانوراني هستند كه ستون مهره دارند، خونسردند و معمولاً پوستي نرم و مرطوب دارند. نام آن ها به معناي «داراي دو شيوه ي زندگي» است، زيرا بيش تر دوزيستان زندگي خود را در آب آغاز مي كنند و بعداً به گونه اي تغيير مي كنند كه كم كم مي توانند در خشكي زندگي كنند.

سير زندگي دوزيستان: بيش تر دوزيستان در آب جفت گيري مي كنند و جانور ماده در آب تخم ريزي مي كند. نوزادي كه از تخم بيرون مي آيد شبيه والدين خود نيست و به عكس شبيه يك ماهي كوچك با سري بزرگ و دمي لرزان است و نوزاد، دوزيست خوانده مي شود. در ابتدا نوزاد دوزيست با آبشش تنفس مي كند و از گياهان ريزي كه در آب زندگي مي كنند تغذيه مي كند. در حين رشد در بدن نوزاد دوزيست تغييراتي رخ مي دهد، آبشش ها از بين مي روند و شش و پا پديد مي آيد طوري كه جانور مي تواند در خشكي زندگي كند. در اين زمان غذاي جانور دوزيست هم تغيير مي كند .دوزيستان بالغ گوشت مي خورند و بنابراين از انواع زيادي از جانوران كوچك تغذيه مي كنند. اين تغيير بدن و شيوه ي زندگي جانور، «دگرديسي» ناميده مي شود.

دوزيستان بالغ مي توانند در خشكي زندگي كنند، اما پوست بدن آن ها بايد هميشه مرطوب بماند. آن ها شش دارند ، اما اين شش ها معمولاً خيلي بزرگ نيست و از اين رو دوزيستان از طريق پوست هم تنفس مي كنند. آن ها تنها مواقعي مي توانند اين كار را انجام دهند كه پوستشان مرطوب باشد، به همين دليل به ندرت از آب دور مي شوند.

خزندگان: تمساح ها، مارها، لاك پشت ها و مارمولك ها همه جزو خزندگان اند. آن ها ستون مهره و دست و پاهاي قوي دارند، اما فقط مدت كوتاهي مي توانند خيلي سريع حركت كنند.

خزندگان براي تنفس از شش استفاده مي كنند و پوست خشن، خشك و معمولاً فلس داري دارند و خونسردند، يعني تنها با رفتن به جاهاي سرد در هواي گرم و به جاي گرم در هواي سرد مي توانند دماي بدن خود را تنظيم كنند. ماده ها بعد از جفت گيري مكان محفوظي را انتخاب مي كنند يا لانه ي ساده اي مي سازند و در آن تعداد نسبتاً كمي تخم مي گذارند. تخم ها معمولاً پوسته اي كاغذي دارند، اما از جهات ديگر به تخم پرندگان شبيه اند. در بيش تر موارد تخم ها به حال خود رها مي شوند تا در گرماي آفتاب باز شوند و انواع معدودي مانند تمساح ها و برخي از مارها از تخم ها و بچه هاي خود محافظت مي كنند. در گذشته انواع زيادي از خزندگان پديد آمدند. دايناسورها كه خزنده بودند در شمار بزرگ ترين جانوراني هستند كه در روي زمين زيسته اند.

پرندگان: جانوران خونگرمي هستند كه ميليون ها سال قبل، از خزندگانِ شبه دايناسور به وجود آمدند. همه ي پرندگان بال دارند و تخم مي گذارند. آن ها تنها موجودات پردار جهان هستند. بيش تر پرندگان مي توانند پرواز كنند. معدودي از پرندگان مانند «كيو» توان پرواز خود را از دست داده اند. پنگوئن ها نمي توانند مانند ساير پرندگان بپرند، اما از بال هايشان به جاي باله استفاده مي كنند و به اصطلاح در زير آب پرواز مي كنند. شتر مرغ ها كه جثه شان براي پرواز بيش از اندازه بزرگ است، پاهاي نيرومندي براي دويدن دارند و در سرعت هاي زياد براي حفظ تعادل از بال هايشان استفاده مي كنند.

شكل دم و بال پرندگان متفاوت است. با اين همه، اغلب، چشم گيرترين تفاوت گونه هاي مختلف شكل منقار و پاهاست. مرغ هاي زرين پر، منقار بلند، نازك و نوك تيزي دارند كه به كمك آن ها به دورن گل ها دسترسي پيدا مي كنند و از شهد آن ها تغذيه مي كنند. بسياري از پرندگان ساحلي منقار بلند و محكمي براي جستجوي كرم ها يا صدف داران در گل دارند. پرندگان صياد منقار قلاب مانند براي پاره كردن گوشت دارند. مرغابي ها منقار پهني براي صاف كردن آب يا گل دارند. گنجشك ها براي شكستن دانه ي گياهان ، منقار كوتاه و محكمي دارند. ماهي خوراني مانند حواصيل ها پاهاي بلندي براي راه رفتن در آب دارند. ماهي خواران ديگري مانند قره غازها ، پاهاي كوتاه تر و انگشتان پره داري دارند كه در شنا كردن، شيرجه رفتن و تعقيب ماهي در زير آب به آن ها كمك مي كند.

پستانداران: بيش تر ما، وقتي واژه ي «جانور» را به كار مي بريم منظورمان جانور پستاندار است،‌ زيرا بسياري از جانوران خانگي و اهلي پستان دارند. پستان داران را تقريباً در سراسر دنيا مي توان ديد و انواع بسيار گوناگوني دارند. خفاش ها مي توانند پرواز كنند، بالن ها فقط در آب زندگي مي كنند، موش ها در زمين نقب مي زنند، اسب ها دونده اند ميمون ها از درخت بالا مي روند. راستي در وجود اين جانوراني كه جثه ، ظاهر و شيوه ي زندگي متفاوت دارند، چه ويژگي مشتركي هست كه همه ي آن ها را در رده ي پستانداران قرار مي دهيم؟

همه ي پستانداران پنج ويژگي مشترك دارند: استخوان و ستون مهره دارند، شش دارند، خون گرم اند، مقداري خز يا مو روي بدن خود دارند و پستان داران ماده به بچه هاي خود شير مي دهند. پستانداران، برچسب اين كه بچه ي آن ها چگونه رشد مي كند، به سه گروه تقسيم مي شوند:

تخم گذاران: تعداد بسيار اندكي از پستانداران از تخم بيرون مي آيند. پلاني پوس از اين گروه است. كيسه داران: نوزاد ريز اين جانوران پس از تولد به درون كيسه ي روي شكم مادر مي خزد و در محيطي امن رشد مي كند. كانگوروها و كوالاها كيسه دارند.

جفت داران: بيش تر پستان داران از اين گروه اند،‌در اين گروه ، قبل از آن كه بچه به دنيا بيايد، مدت طولاني در بدن مادر رشد مي كند و غذا و اكسيژن از راه جفت (اندام ويژه اي كه در بدن مادر پديد مي آيد) از مادر به جنين منتقل مي شود.

دست و پا: جز چند استثنا همه ي جانوران مهره داري كه در خشكي زندگي مي كنند چهار اندام، كه معمولاً پا ناميده مي شود و چهار كف پا دارند.در گروهي از پستانداران ، پاهاي جلو آن ها به دست و كف دست تكامل پيدا كرده است. اين گروه شامل ميمون ها ،‌ ميمون هاي بي دم و انسان هاس هستند. آن ها مي توانند روي پاهاي عقب خود راست بايستند،‌گرچه، جز انسان ها بقيه معمولاً روي هر چهار پا و دست راه مي روند.دست و پاهاي اين گروه انگشت و شست دارد كه مي توانند براي گرفتن اشيا از آن استفاده كنند.

منبع: كتاب معلم (راهنماي تدريس) علوم تجربي سوم دبستان ، سازمان پژوهش و برنامه ريزي آموزشي وزارت آموزش و پرورش ، چاپ اول 1381

http://hamyari200.mihanblog.com

 

نوشته شده توسط افشین پا آ هو در 21:26 |  لینک ثابت   • 
 
بسم الله الرحمن الرحیم

افشین پاآهو آموزگار و کارشناس ارشد برنامه ریزی آموزشی از دانشگاه سراسری تهران مدرس دانشگاه و دوره های(پایه ششم) ضمن خدمت فرهنگیان اهل شهرستان پارساباد مغان ورودتان را به وبلاگ ارج می نهد